دوره ، مطالبى خواهد آمد . 1 - 2 . احمد بن موفّق ملقّب به « المعتضد باللَّه » ( 279 - 289 ق ) او فرزند ابو العبّاس موفّق ، ولىعهد معتمد بود كه در زمان معتمد ، قدرت را در اختيار داشت ؛ ولى يك‌سال قبل از معتمد ، از دنيا رفت . حكومت او را مىتوان اوج قدرت خلافت عبّاسى در غيبت صغرا دانست ؛ چرا كه او با هدف توان‌بخشى به خلافت و استحكام هيبت آن ، همان شيوهء پدرش ( ابو العبّاس موفّق ) را در جنگ‌ها و كارهاى ادارى ادامه داد . اقدامات او عليه قرمطيان ، به نتيجهء قطعى نرسيد و آنان توانستند در نواحى بحرين و شام نيز نفوذ كنند . « 1 » او همچنين درگيرىهايى با خوارج و بازماندگان زنگيان داشت . « 2 » معتضد ، مردى خشن ، جدّى و در برخورد با عاملان حكومتى و مخالفان ، سختگير بود ، چنان كه مسعودى ، نمونه‌هايى از اعمال سختگيرانهء وى را ذكر كرده است . « 3 » به گفتهء او ، معتضد ابتدا نسبت به علويان نيز سختگير بود ؛ ولى پس از ديدارش با امام على عليه السلام در رؤيا ، ديدگاهش نسبت به آنان تغيير كرد و روش مدارا و مسالمت‌آميزى را در پيش گرفت و حتّى با علويان زيدى طبرستان ، روابطى دوستانه داشت . « 4 » اقدامات او موجب انتظام امور خلافت گرديد و براى مدّتى ، دست درباريان بخصوص تركان ، از دخالت در امور مملكتى كوتاه شد . « 5 » 1 - 3 . على بن معتضد ملقّب به « المكتفى باللَّه » ( 289 - 295 ق ) او در دوران كوتاه حكومتش ، با مخالفان سياسى - يعنى شورشيان محلّى و

--> ( 1 ) . مروج الذهب : ج 4 ص 231 . ( 2 ) . مروج الذهب : ج 4 ص 231 . ( 3 ) . ر . ك : مروج الذهب : ج 4 ص 232 . ( 4 ) . مروج الذهب : ج 4 ص 271 . ( 5 ) . ر . ك : الأعلام ، زركلى : ج 1 ص 140 .